Berichten

1 op de 5 mannen tussen de 16 en 35 jaar vindt dat een verkrachting niet zo erg is, als de bewuste vrouw zich niet verdedigt of niet duidelijk nee zegt. Dat blijkt uit deze zomer gepubliceerd onderzoek door I&O Research in opdracht van Amnesty International. 84% van de mensen vindt dat er geen verzachtende omstandigheden zijn voor verkrachting. Toch geeft 11% van de ondervraagde mannen aan dat het een ‘verzachtende omstandigheid’ kan zijn als het slachtoffer het niet fysiek en/of verbaal tegenhoudt. 5% vindt voorts dat verkrachting binnen een huwelijk of relatie ook minder zwaar gestraft moet worden. Jawel, welkom in 2020. Het onderzoek is gehouden, omdat er aan een wetswijziging gewerkt wordt. 19% van de vrouwelijke respondenten geeft aan ooit te hebben meegemaakt dat iemand haar lichaam zonder instemming binnendrong….

Fight Flight Freeze
Heel hard schreeuwen en krijsen, je telefoon proberen te pakken, van je af slaan en een karateslag uitdelen. Allemaal dingen die vrouwen bedenken die zouden toepassen, mochten ze het slachtoffer worden van seksueel geweld. Maar de werkelijkheid ligt anders. Veel verkrachte vrouwen (en ook mannen) ervaren het zogenaamde ‘bevriezen effect’. Niks meer kunnen: geen bewegingen, geen geluid, geen kracht. Bij extreme angst kunnen 3 reacties ontstaan om te overleven: ‘fight’, ‘flight’ en dus ‘freeze’. Vrouwen die bij een verkrachting in die laatste modus schieten, hebben ook nog eens een 3x groter risico op het ontwikkelen van PTSS.

Anna Möller
Zo blijkt uit onderzoek van Anna Möller, MD, PhD, van Karolinksa Instituut en het Stockholm Ziekenhuis. Zij en haar team bestudeerden deze zogenaamde ‘tonische immobiliteit’ tijdens het misbruik bij 298 vrouwen. Van hen gaf maar liefst 70% aan te maken te hebben gehad met dit verschijnsel en 48% meldde extreme tonische immobiliteit tijdens de verkrachting. Van de 189 vrouwen die na een half jaar opnieuw werden onderzocht, had 38,1% PTSS en 22,2% een zware depressie ontwikkeld.

Tonische immobiliteit
Onderzoek naar ‘bevriezing’ bij verkrachtingsslachtoffers is niet nieuw, maar deze resultaten laten zien dat het vaker voorkomt dan eerder werd gedacht, aldus Dr Anna Möller. Ze zegt dat de resultaten, die gepubliceerd zijn in het wetenschappelijk tijdschrift Acta Obstetricia et Gynecologica Scandanavia, kunnen helpen om de studenten Geneeskunde en Rechten te informeren.

Depressie, PTTS, angststoornis
Volgens Iva Bicanic, hoofd van het Landelijk Psychotraumacentrum UMC Utrecht en het Centrum Seksueel Geweld, ontstaat zo’n depressie of angststoornis doordat verkrachtingsslachtoffers zichzelf de schuld geven dat ze zich niet verzet hebben. “Ze schamen zich ervoor.” Daardoor durven ze ook niet over de verkrachting te praten en komen ze niet tot verwerken.

Nederlandse wet aangepast
Al in 2012 zette de Nederlandse regering een handtekening onder het Verdrag van Istanbul. Daarin werd onder meer afgesproken dat de zedenwetgeving in veel landen verbeterd moest worden. Seks moet strafbaar zijn als de een niet wil, en de ander dat weet. Ook als er geen dwang wordt gebruikt. “De Nederlandse wet moet worden aangepast, simpelweg omdat het Verdrag van Istanbul daartoe verplicht”, aldus hoogleraar strafrecht Kai Lindenberg.

Grens bij fysiek geweld
Door een nieuwe delict te introduceren, ‘seks tegen de wil’, wil minister Grapperhaus het mogelijk maken in de toekomst ook verdachten te vervolgen die geen fysiek geweld gebruiken, maar wel wisten, of hadden moeten weten, dat hun slachtoffer geen seks wilde hebben. Grapperhaus denkt als een jurist en hoopt met zijn voorstel meer seksuele delinquenten achter de tralies te kunnen krijgen. Toch is de Kamer nog niet tevreden met die oplossing. Niet in de laatste plaats omdat de maximale eis voor ‘seks tegen de wil’ zes jaar celstraf zou worden, tegenover twaalf jaar voor verkrachting. Ook vinden veel kamerleden ‘seks tegen de wil’ sowieso verkrachting, wat ik wel kan onderschrijven. “Ik vind dat een klap in het gezicht van slachtoffers”, zegt PvdA-Kamerlid Attje Kuiken. “Alsof het minder erg is wat je hebt meegemaakt als je je niet hebt kunnen verzetten.” Daarbij doelt ze mede op het hierboven beschreven verschijnsel van het ‘bevriezen’ van een slachtoffer bij verkrachting.

Briefing Professor Laan
Seksuoloog en hoogleraar Prof. dr. Ellen T.M. Laan briefde deze week de Tweede Kamer over de kwestie. Ook zij benadrukt het verschijnsel van ‘bevriezing’ bij slachtoffers. “Verkrachting die plaatsvindt in partnerrelaties of in een uitgaanscontext vallen vaak onder het traditionele script van seks waarbij de man zijn seksuele verlangens najaagt en het aan de vrouw is om voldoende duidelijk aan te geven dat zij niet wil. En als zij dat niet doet is er geen sprake van verkrachting. Niets doen is echter normaal slachtoffergedrag, ook bij mannelijke slachtoffers. Uit recent onderzoek is gebleken dat 70% van de slachtoffers van verkrachting niets doet, zich niet verdedigt, en als het ware verlamd raakt van angst.Deze ‘bevriesreactie’ staat bekend als tonische immobiliteiten is een evolutionair nuttig verdedigingsmechanisme in noodsituaties waarbij vluchten of vechten niet meer mogelijk is. Alsof je brein voor je beslist: ‘liever verkracht dan dood’. Het gaat hier om een onvrijwillige biologische reactie, het onbeweeglijke konijntje voor uw koplampen doet het ook.”

In de ZEMBLA-uitzending getiteld ‘Verstijfd van angst’ gaat het over die bevriezingsmodus. Hieronder een fragment. De gehele uitzending vind je op de NPO-player.

Annedieke.nl